Tác giả: Trần Thanh Hưng
Nằm im lìm dưới chân đèo Cả hùng vĩ, ga Hảo Sơn không chỉ là một điểm dừng chân trên tuyến đường sắt Bắc – Nam mà còn là chứng nhân của một cột mốc lịch sử trọng đại: nơi con bu-long cuối cùng được vặn lại để nối liền mạch máu giao thông xuyên Đông Dương. Với những thay đổi về địa giới hành chính năm 2025, di tích này đang hứa hẹn trở thành một điểm đến văn hóa – lịch sử hấp dẫn trên bản đồ du lịch phía Đông tỉnh Đắk Lắk.
Sự kiện lịch sử của ngành hỏa xa Đông Dương dưới núi Đá Bia
Ngược dòng thời gian về cuối thế kỷ XIX, dự án đường sắt xuyên Đông Dương được khởi xướng với khát vọng nối liền các xứ từ Bắc Kỳ đến Nam Kỳ. Trải qua gần 40 năm xây dựng đầy gian khổ qua những địa hình hiểm trở nhất của dải đất miền Trung, đến năm 1936, đoạn cuối cùng từ Tuy Hòa đi Đại Lãnh mới dần hoàn thiện.
Ngày 2/9/1936 đã trở thành một ngày không thể nào quên của ngành hỏa xa. Tại Km 1221 thuộc khu vực ga Hảo Sơn, dưới chân núi Đá Bia (Thạch Bi Sơn), một nghi lễ trọng thể đã diễn ra. Đích thân Toàn quyền Đông Dương René Robin và Hoàng đế Bảo Đại đã cùng hiện diện để thực hiện nghi thức siết chiếc bu-lông cuối cùng, chính thức nối thông tuyến đường sắt từ biên giới Trung Quốc (Mục Nam Quan) đến tận Mỹ Tho, với tổng chiều dài 1.730 km.
Để ghi dấu sự kiện “vô tiền khoáng hậu” này, vào ngày 1/10/1936, một tấm bia bằng đá granit đồ sộ đã được dựng lên. Tấm bia khắc bằng tiếng Pháp ghi rõ công lao của những người khởi xướng và thời khắc lịch sử khi hai đoàn tàu từ Hà Nội và Sài Gòn cùng khởi hành, gặp nhau tại điểm nối này trong tiếng quân nhạc và sự vui mừng của nhân dân địa phương.
Trên bia khắc chữ Pháp, dịch sang tiếng Việt có nội dung: “Tại đây, tuyển đường sắt Xuyên Đông Dương, do Paul Doumer khởi xướng nhằm liên thông các xứ Đông Dương, được hoàn thành ngày 2 tháng 9 năm 1936 với sự kết nối đường ray đến từ biên giới Trung Quốc với tuyến đường ray đi ra từ Sài Gòn”. Phía dưới bia khắc hai dòng: Hà Nội 1221 km, Sài Gòn 509 km.
Trải qua thăng trầm của chiến tranh, tấm bia gốc đã bị bom đạn phá hủy, chỉ còn lại những mảnh vỡ rời rạc. Tuy nhiên, giá trị lịch sử của “Mối nối ray cuối cùng” vẫn luôn vẹn nguyên. Năm 2016 và sau đó là 2018, di tích đã được phục dựng trang nghiêm, trở thành nơi giáo dục truyền thống và lòng tự hào cho các thế hệ ngành đường sắt Việt Nam.
Ga Hảo Sơn và tiềm năng du lịch mới ở Đông Đắk Lắk
Theo Nghị quyết của Quốc hội, khu vực xã Hòa Xuân Nam (trong đó có thôn Hảo Sơn Bắc và ga Hảo Sơn) trước đây thuộc tỉnh Phú Yên, nay đã được sáp nhập và trở thành một phần của tỉnh Đắk Lắk. Sự thay đổi này không chỉ mở rộng không gian phát triển cho vùng Đông Đắk Lắk mà còn kết nối những danh thắng ven biển nổi tiếng vào hành trình khám phá vùng cao nguyên.
Di tích Bia ghi dấu mối nối ray cuối cùng nằm ở vị trí “tựa sơn hướng hải” cực kỳ đắc địa. Ngay phía trên di tích là núi Đá Bia sừng sững – ngọn núi gắn liền với công trạng vua Lê Thánh Tông xuôi nam mở cõi và huyền tích cho người khắc chữ lên núi Đá Bia để làm cương vực của đất nước. Từ ga Hảo Sơn, du khách chỉ mất ít phút di chuyển để chạm tay vào hàng loạt danh thắng bậc nhất:
- Vịnh Vũng Rô: Di tích lịch sử cấp quốc gia đặc biệt với huyền thoại về những con tàu Không số.
- Mũi Điện (Mũi Đại Lãnh): Nơi đón ánh bình minh đầu tiên trên đất liền Việt Nam, sát cạnh bãi Môn thơ mộng.
- Bãi Gốc, Hòn Nưa…: Những “thiên đường” biển đảo còn nguyên nét hoang sơ, trong xanh.
- Đèo Cả: Một trong những cung đường đèo hiểm trở và đẹp nhất Việt Nam, nơi có hầm đường sắt xuyên núi kỳ vĩ, nơi gắn với thi phẩm Đèo Cả nổi tiếng của nhà thơ Hữu Loan…
Việc ga Hảo Sơn được công nhận là di tích lịch sử cấp tỉnh vào ngày đầu tiên của năm mới 2026 tạo ra một cơ hội du lịch “liên vùng” độc đáo. Du khách có thể trải nghiệm tour du lịch đường sắt, xuống ga Hảo Sơn để tham quan di tích lịch sử ngành hỏa xa, sau đó tiếp tục hành trình khám phá vẻ đẹp của biển Vũng Rô hoặc ngược lên các cao nguyên lộng gió.
Với quy hoạch bảo tồn và phát huy giá trị di tích đang được triển khai, khu vực này không chỉ dừng lại ở một điểm dừng chân kỹ thuật của ngành đường sắt. Tương lai không xa, đây sẽ là một bảo tàng ngoài trời về công nghiệp hỏa xa, kết hợp với du lịch sinh thái rừng – biển, tạo nên một điểm nhấn văn hóa đặc sắc cho vùng đất phía Đông tỉnh Đắk Lắk, nối liền giữa cao nguyên và duyên hải miền Trung.