(TITC) – Tôi thích những chuyến đi trở về cội nguồn. Thích sự lặng lẽ của thời gian in hằn trên từng nếp nhà, thích những cơn gió mang theo mùi hương của đất đai xứ sở, và thích những ký ức của bao kiếp người quấn quýt bên giậu mồng tơi, hàng dâm bụt. Tôi luôn khao khát được chạm vào phần hồn cốt thẳm sâu nhất của một vùng đất, để hiểu vì sao mảnh đất ấy lại sinh ra những con người như cách Làng Sen sinh ra Bác…
Di tích quê nội Chủ tịch Hồ Chí Minh. Ảnh: Võ Thành Vinh
Nằm nép mình sau những rặng tre ngà, Làng Sen có từ trước khi tôi sinh ra và những câu hát ví dặm từ đó vẫn sẽ còn ngân nga ngay cả khi tôi không còn nữa. Tháng Năm ở xứ Nghệ mang một nét riêng rất khó tả. Là cái nắng miền Trung rát bỏng, là những trận gió Lào hầm hập thổi về, nhưng giữa tất cả, vẫn có một thứ hương dịu dàng vây quanh, hương sen tinh khiết, thanh tao, thoang thoảng mà quyến luyến. Bước qua chiếc cổng mộc mạc bằng cành tre đan, tôi như lạc vào một thế giới hoài niệm, nơi thời gian dường như ngừng lại, và từng nhịp thở đều tràn ngập tình cảm dạt dào.
Ngôi nhà tranh vách đất ba gian hai chái nằm êm đềm dưới bóng cây. Tôi đứng lặng rất lâu trước những bức vách thẫm màu ấy. Đất, rơm rạ, và mồ hôi con người nhào nặn nên một khung nhà đơn sơ. Kết cấu tưởng chừng mong manh ấy lại có sức chống chọi dẻo dai đến vô cùng. Mái lá cọ lợp dày, ngả màu nâu xám, phủ lớp rêu phong của thời gian như một sự che chở hiền từ…
Ngôi nhà nơi Chủ tịch Hồ Chí Minh chào đời ở Hoàng Trù quê ngoại. Ảnh: Võ Thành Vinh
Chạm tay vào khung cửi gỗ đã lên nước bóng, lướt qua chiếc chõng tre, chiếc phản gỗ đơn sơ, mọi thứ đều lặng im nhưng là một sự lặng im đầy tự sự. Những đồ vật ấy đã lưu giữ một phần đời của người phụ nữ tảo tần, của người đàn ông mang chí lớn, của một cậu bé với đôi mắt sáng như sao đã từng ngồi đây, lắng nghe tiếng dệt vải lách cách thâu đêm của mẹ.
Trước ngõ, ao sen tháng Năm đang độ mãn khai. Những búp sen hồng vươn lên từ lớp bùn đặc quánh, bung nở, 18 19 tĩnh tại và kiêu hãnh. Hương sen không ngào ngạt mà len lỏi, thấm đẫm vào làn không khí, thanh lọc cái ngột ngạt của trưa hè. Ngắm nhìn mặt ao tĩnh lặng, tôi chợt hiểu vì sao tâm hồn của những con người lớn lên ở đây lại mang một sự thanh cao đến vậy. Cái đẹp của Làng Sen không nằm ở sự nguy nga, mà ở sự hài hòa giữa cảnh sắc và nếp sống con người.
Giữa không gian ấy, một câu hát ví dặm chợt cất lên, vang vẳng từ một xóm nhỏ. Chỉ là giọng mộc của một người phụ nữ miền quê xứ Nghệ. Âm sắc miền Trung nặng, thô mộc như củ khoai, hạt lúa, nhưng chứa đựng một sức nặng cảm xúc. Câu ví dặm như một dòng sông âm thanh mải miết chảy qua bao thế hệ. Nó sinh ra từ những đêm tát nước, những ngày cấy cày, từ nhịp thoi đưa trên khung cửi, từ tiếng mái chèo khua nước trên dòng sông Lam.
Thanh Chương là đất cày bừa
Nam Đàn bông vải hát hò thâu canh…
Nghe câu hát giữa trưa Làng Sen tháng Năm, tôi như thấy lại hình bóng người mẹ tần tảo, người cha bên ngọn đèn dầu dạy con những trang chữ đầu tiên. Tôi nhận ra, vĩ nhân không tự nhiên sinh ra, mà được nuôi dưỡng bởi chính chất liệu thấm đẫm tình người ấy. Cậu bé mang tên Nguyễn Sinh Cung đã lớn lên trong chính ngôi nhà tranh này, hít thở hương sen thanh khiết và tắm gội tâm hồn trong dòng sông ví dặm của mẹ, của bà, của quê hương. Âm nhạc và văn hóa ấy đã thấm vào máu thịt, rèn giũa nên một tâm hồn lớn, kiên cường trước phong ba nhưng vẫn bao dung và đau đáu tình yêu thương con người. Mang theo hương sen, nếp nhà tranh và điệu ví dặm trong hành trang tuổi trẻ, Người lặng lẽ bước ra thế giới rộng lớn để rồi từ đó viết nên một hành trình vĩ đại của dân tộc. Đi muôn dặm đường dài, nếm trải bao giá lạnh xứ người, nhưng trong đêm thâu, thứ an ủi tâm hồn Người vẫn là một câu hát ru quê nhà. Sự vĩ đại, suy cho cùng, bắt nguồn từ những điều giản dị như thế.
Du khách chăm chú lắng nghe thuyết minh về quê hương, gia đình và thời niên thiếu của Bác Hồ
Tôi đứng lặng bên hiên nhà, giữa mênh mang xúc cảm. Sự tôn kính chợt dâng trào, không phải bởi những mỹ từ xa xôi, mà bởi sự thấu cảm trước một tâm hồn đã đạt đến độ giản dị hóa thành vĩ đại. Một con người đã đi khắp năm châu bốn biển, nhưng trái tim vẫn luôn dành một ngăn ấm áp cho mùi khói bếp quê nhà, cho tiếng khung cửi của mẹ và những câu ví dặm dạt dào tình quê.
Người chính là hiện thân của vẻ đẹp văn hóa Việt Nam, kiên cường mà bao dung, mạnh mẽ mà thầm lặng. Đứng nơi đây, lặng nhìn những hiện vật mộc mạc gắn với tuổi thơ của Bác, tôi cảm nhận một sự hiện diện thiêng liêng mà gần gũi đến lạ. Sự vĩ đại của Người lan tỏa như hương sen thoảng trong gió, để lại một dư âm sâu lắng không thể gọi thành lời.
Nắng chiều bắt đầu xiên qua hàng tre, nhuộm vàng mái lá Làng Sen. Gió từ ao sen thổi lên man mát. Tôi bước chậm lại, để đôi chân trần chạm vào mặt đất ẩm. Sự sống ở đây vẫn diễn ra lặng lẽ. Sông vẫn chảy, hoa vẫn nở theo mùa, những người đến rồi đi, nhưng hồn cốt của mảnh đất này thì đọng lại mãi mãi.
Người cất bước ra đi từ mái tranh nghèo này đã hóa thành một biểu tượng bất tử, và Làng Sen không còn chỉ là quê hương của một người, mà đã trở thành điểm tựa tinh thần của hàng triệu người. Về đây trong một ngày tháng Năm, không phải chỉ tìm về lịch sử, mà để lắng nghe nhịp đập của đất trời, nghe tiếng vọng của thời gian qua câu ví dặm đò đưa.
Để thấy rằng, giữa những dòng chảy không bao giờ trở lại của cuộc đời, có những giá trị văn hóa vẫn mãi ở đó, lặng lẽ ôm ấp, chắt chiu và nuôi dưỡng những điều vĩ đại.
Hồng Lụa
Travel+ số 5/2026
