Khi công nghệ định hình lại ngành du lịch, thị trường càng “khát” nhân sự tinh hoa. Vấn đề hiện nay là làm sao đào tạo nên thế hệ nhân lực chất lượng cao, làm chủ kỹ năng số, đáp ứng yêu cầu của nhà tuyển dụng đang được các cơ sở giáo dục lẫn người học quan tâm.
Ngành du lịch tại TP.HCM đang chứng kiến sự bứt phá ngoạn mục. Trong năm qua, thành phố đã đón tiếp 8,6 triệu lượt khách quốc tế, 45 triệu lượt khách nội địa; công suất phòng khách sạn tại các phường thuộc khu vực trung tâm thành phố thường xuyên dao động trong khoảng từ 80-100%, đặc biệt là vào các dịp nghỉ lễ lớn, kéo dài nhiều ngày như Tết Nguyên đán, lễ 30/4-1/5 hay Quốc khánh 2/9. Qua đó, du lịch thành phố đã mang về doanh thu gần 279 nghìn tỷ đồng.
Tuy nhiên, đằng sau bức tranh rực rỡ đó, các doanh nghiệp du lịch tại thành phố đang đối mặt với “cơn khát” nhân lực chất lượng cao. Thực tế cho thấy, nhân lực trong ngành được đào tạo từ bậc đại học trở lên chỉ chiếm khoảng 10%, 90% còn lại thuộc bậc cao đẳng, trung cấp hoặc lao động phổ thông không qua đào tạo.
Khu trung tâm TP.HCM rực sáng về đêm. Phường Sài Gòn là nơi quy tụ nhiều tổ hợp khách sạn chất lượng cao, thu hút nhiều du khách quốc tế.
“CƠN KHÁT” NHÂN SỰ CHẤT LƯỢNG CAO
Nhìn vào nhịp sống đô thị sầm uất tại TP.HCM hay các thủ phủ du lịch lớn, không khó để nhận ra tốc độ mọc lên như nấm của các hệ thống nhà hàng, khách sạn và khu nghỉ dưỡng phân khúc 4-5 sao. Sự mở rộng quy mô này kéo theo một nhu cầu tuyển dụng khổng lồ. Thế nhưng, khâu tuyển dụng lại đang rơi vào tình cảnh “đãi cát tìm vàng”.
Thực tế thiếu hụt nguồn lao động chất lượng cao, đặc biệt, là các nhân sự có khả năng vận hành, quản trị ở tầm vĩ mô, khiến các tập đoàn quản lý khách sạn quốc tế khi đặt chân đến thành phố thường xuyên rơi vào cảnh “đỏ mắt” tìm kiếm giám đốc điều hành, quản lý buồng phòng, hay giám đốc tiền sảnh người bản địa đáp ứng đủ tiêu chuẩn toàn cầu. Kết cục, họ buộc phải “nhập khẩu” chuyên gia nước ngoài với chi phí vô cùng đắt đỏ để khỏa lấp khoảng trống này.
TS Võ Thanh Hải – Phó Giám đốc thường trực Đại học Duy Tân nhận định, nguyên nhân của câu chuyện này xuất phát từ việc trong quá khứ, các loại hình dịch vụ du lịch ở nước ta nói chung chưa hoàn toàn chú trọng vào phân khúc chất lượng cao.
Nhưng kể từ sau năm 2017, khi Trung ương ban hành Nghị quyết 08-NQ/TW xác định mục tiêu phát triển du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, thì bấy giờ, đất nước có rất nhiều loại hình dịch vụ du lịch đạt tiêu chuẩn 4-5 sao. Thêm vào đó, chuỗi cung ứng dịch vụ du lịch hiện nay cũng vô cùng đa dạng. Các khách sạn hay khu nghỉ dưỡng không còn đơn thuần là nơi lưu trú, mà còn phát triển nhiều loại hình dịch vụ phụ trợ phong phú khác. Do đó, dẫn đến sự đòi hỏi chất lượng nhân lực ngành ngày càng cao.
“Dự báo trong thời gian tới, con số du khách quốc tế đến thăm Việt Nam sẽ còn tăng mạnh. Vì vậy, trong 5 năm kế tiếp, nhu cầu nhân lực chất lượng cao cũng gia tăng”, TS Võ Thanh Hải chia sẻ.
Trong 5 năm tới, ngành du lịch dự báo lượng du khách quốc tế sẽ tiếp tục tăng trưởng, do đó đòi hỏi số lượng nhân lực tương xứng để đáp ứng nhu cầu. (Ảnh chụp tại sảnh lễ tân Khách sạn Caravelle Sài Gòn).
Ông cho biết thêm, qua các cuộc đối thoại giữa doanh nghiệp và nhà trường, hiện các vị trí cần nhân sự được đào tạo đại học trở lên là điều hành tour, quản lý khu nghỉ dưỡng hoặc khách sạn, thậm chí, ngay cả hướng dẫn viên du lịch giờ đây cũng yêu cầu chất lượng cao.
“Tôi lấy ví dụ như ở khu vực miền Trung, hầu hết các nhà quản lý cấp cao của các khu nghỉ dưỡng đa phần đều là người nước ngoài. Vậy vấn đề đặt ra cho các cơ sở giáo dục đại học là làm thế nào để đào tạo ra được một nhân lực đủ khả năng đáp ứng kỳ vọng của doanh nghiệp quốc tế.
Giữa bối cảnh toàn cầu nhiều biến động, Việt Nam vẫn nổi lên như một điểm đến an toàn, thú vị, chinh phục du khách bằng cảnh quan thiên nhiên tuyệt mỹ và nền ẩm thực đặc sắc. Lượng du khách trong tương lai được dự báo sẽ vượt mọi kỳ vọng. Sự tăng trưởng thần tốc này chắc chắn sẽ kéo theo một cơn khát nguồn nhân lực khổng lồ, một lần nữa khẳng định vị thế của du lịch như một trụ cột kinh tế trọng điểm của đất nước”, TS Võ Thanh Hải chia sẻ.
Theo ThS Huỳnh Vũ Chi – Phó Giám đốc Trung tâm tư vấn tuyển sinh Trường Đại học Kinh tế TP.HCM, Sau COVID-19, nhân lực du lịch chất lượng cao càng thiếu vì lao động giỏi đi tìm việc mới và không quay trở lại. Làm thế nào để lấp đầy khoảng trống về chất lượng nguồn nhân lực trong giai đoạn đất nước đang chuyển mình chuẩn bị cho những bước phát triển lớn mạnh trong tương lai khi mà ngành du lịch đã dần trở thành mũi nhọn trong nền kinh tế là vấn đề cần được tháo gỡ kịp thời.
VỠ MỘNG “ĐI LÀM ĐỂ ĐƯỢC ĐI CHƠI”
Qua các khảo sát về thu nhập cho thấy, một sinh viên đại học sau khi ra trường, nếu sở hữu năng lực chuyên môn tốt thì hoàn toàn có thể đàm phán với nhà tuyển dụng mức lương khởi điểm dao động từ 7-15 triệu đồng/tháng. Khi đã tích lũy đủ kinh nghiệm và bước lên các vị trí quản lý cấp trung hoặc cấp cao, con số 20-50 triệu đồng/tháng là hoàn toàn nằm trong tầm tay.
Do đó, tiền lương không còn là một rào cản lớn. Một trong những điều khiến nguồn cung nhân lực không khớp với nhu cầu thị trường nằm ở nhận thức lệch lạc của một bộ phận người trẻ khi chọn nghề. Rất nhiều bạn trẻ khi nộp hồ sơ theo học chuyên ngành du lịch, khách sạn thường mang theo suy nghĩ học ngành này để được đi chơi nhiều, được ở khách sạn đẹp, check-in sang chảnh.
Đó có thể xem là một bẫy nhận thức. Theo TS Võ Thanh Hải, du lịch – khách sạn là ngành dịch vụ như bao ngành dịch vụ khác đều đòi hỏi tinh thần hiến thân và khả năng chịu đựng áp lực cực cao.
Để làm việc hiệu quả trong môi trường du lịch – khách sạn đòi hỏi người nhân sự có khả năng thích ứng linh hoạt và chịu được áp lực cao.
Khi xã hội nghỉ ngơi, tận hưởng những kỳ nghỉ lễ Tết, cuối tuần bên gia đình, thì đó lại là lúc những người làm dịch vụ bước vào trận chiến khốc liệt nhất. Họ làm việc xoay ca, đối diện với những khách hàng khó tính từ đa dạng nền văn hóa, và phải luôn giữ nụ cười trên môi dù cơ thể đã rã rời sau nhiều giờ làm việc làm tục.
“Ngày cầm tấm bằng cử nhân trên tay, tôi từng mường tượng về những chuyến đi rực rỡ và những bức hình check-in sang chảnh tại các sảnh khách sạn 5 sao lộng lẫy”, Minh Anh (26 tuổi), cựu sinh viên chuyên ngành Quản trị Khách sạn tại TP.HCM ngậm ngùi nhớ lại.
“Nhưng thực tế ập đến ngay vào mùa cao điểm lễ 30/4. Đó là những ca trực kéo dài 12 tiếng đồng hồ khiến đôi chân sưng vù, là những bữa cơm ăn vội trong khu nội bộ… Trong khi ngoài kia, người ta xúng xính váy áo đi chơi lễ, tôi lại tất bật chạy ngược xuôi xử lý các yêu cầu của khách.
Ngay lúc này, tôi vẫn tin vào sự lựa chọn của mình nhưng sẽ không còn nghĩ về nó chỉ toàn màu hồng. Thực tế, ngành dịch vụ này đòi hỏi sức chịu đựng cả về thể chất lẫn tinh thần của nhân sự rất lớn. Lớp đại học của tôi, chỉ sau một thời gian ngắn đi làm, quá nửa đã lặng lẽ chuyển ngành, tìm kiếm công việc văn phòng phù hợp hơn”, Minh Anh chia sẻ.
Người trẻ cần nhận thức đúng về bản chất của ngành dịch vụ trước khi quyết định chọn theo học.
ThS Huỳnh Vũ Chi nhận định, việc quyết định đăng ký theo học ngành này cần các bạn trẻ bỏ chút thời gian để cân nhắc kỹ lưỡng. “Bản chất của ngành này là làm dịch vụ phục vụ con người. Đôi khi tính cách khác biệt khiến xảy ra những vấn đề phát sinh, đòi hỏi người làm dịch vụ phải có cách xử lý nhanh nhạy, phù hợp. Vì vậy, nếu đã có ý định theo học ngành này cần phải tự vấn bản thân có thích giao tiếp không, có thích làm việc với nhiều người không, có đủ sự nhẫn nại và khéo léo để xử lý những tình huống phát sinh hay không…”, ông Chi nhấn mạnh.
Từ thực tế 5 năm kinh nghiệm làm việc tại một khu nghỉ dưỡng ở Vũng Tàu, anh Hoàng Nam cho biết, hào quang của bộ đồng phục phẳng phiu biến mất rất nhanh sau những chuỗi ngày làm việc xoay ca không có khái niệm cuối tuần hay lễ Tết. Bản chất của nghề này là đứng sau “cánh gà” để kiến tạo trải nghiệm hoàn hảo cho người khác, đồng nghĩa với việc bạn phải gác lại cái tôi cá nhân, hy sinh thời gian cho bản thân và chấp nhận một cường độ lao động cực kỳ cao.
“Ai không vượt qua được cú sốc tâm lý đó trong 6 tháng đầu tiên, chắc chắn sẽ tự động bị đào thải”, anh Hoàng Nam nói.
NHÂN SỰ CHẤT LƯỢNG CAO: TỪ ĐA NGÔN NGỮ ĐẾN THẠO CÔNG NGHỆ
Thị trường du lịch tại Việt Nam đang tái định hình. Trong bối cảnh hội nhập thế giới, ngoại ngữ không còn là điểm cộng, mà đã là điều kiện không thể thiếu trong CV xin việc. Hơn thế nữa, sự trỗi dậy của các luồng du khách quốc tế mới đang tạo ra một lợi thế cạnh tranh khổng lồ cho những ai trang bị thêm ngoại ngữ “hiếm” như tiếng Tây Ban Nha.
Bên cạnh ngôn ngữ, tư duy nghề nghiệp cũng cần sự dịch chuyển. Lĩnh vực du lịch hiện nay không chỉ bó hẹp ở hình ảnh hướng dẫn viên du lịch hay lễ tân khách sạn. Hệ sinh thái này còn bao trùm lên các mảng như quản trị sự kiện, giải trí hay quy hoạch điểm đến.
Đặc biệt, sự bùng nổ của công nghệ đang vẽ lại bản đồ ngành. ThS Huỳnh Vũ Chi cho biết, những năm gần đây, cụm từ “du lịch thông minh” xuất hiện ngày càng nhiều. Về lý thuyết, đây là loại hình du lịch ứng dụng các công nghệ hiện đại như trí tuệ nhân tạo (AI) hay Internet vạn vật… để mang đến trải nghiệm tốt nhất cho du khách.
“Du lịch thông minh có 3 thành phần chính: điểm đến thông minh, trải nghiệm thông minh và hệ sinh thái kinh doanh thông minh. Chỉ 3 thành phần này cũng đã đòi hỏi rất nhiều kiến thức phải dung nạp”, ThS Huỳnh Vũ Chi chia sẻ.
Hướng dẫn viên thuyết minh về Dinh Độc Lập cho du khách quốc tế.
Ông Chi cho biết thêm, để thích ứng với du lịch thông minh, bên cạnh các chuyên ngành đặc thù của du lịch như quản trị lữ hành, quản trị nhà hàng – khách sạn thì người học có thể đăng ký học thêm digital marketing, hoặc dấn thân vào lĩnh vực công nghệ thông tin như trí tuệ nhân tạo, khoa học máy tính… để có thêm kiến thức về công nghệ số, từ đó, ứng dụng vào ngành du lịch trong thời gian tới.
“Người học có thể tận dụng các kiến thức này để tham gia vào các khâu tạo ra các app du lịch thông minh, hay quản lý một điểm đến thông minh, hay xây dựng nên một sản phẩm du lịch thông minh đáp ứng nhu cầu của doanh nghiệp”, ông Chi chia sẻ.
Bảo tàng Tôn Đức Thắng hiện nay được trang bị công nghệ hiện đại, giúp du khách tiếp cận nhiều thông tin hữu ích theo cách trực quan và sống động.
Để thu hẹp khoảng cách giữa tỷ lệ 10% lao động chất lượng cao và nhu cầu khổng lồ của thị trường, trách nhiệm không chỉ nằm ở cá nhân người học mà còn ở hệ thống đào tạo. Việc lựa chọn cơ sở giáo dục không thể dựa trên cảm tính. Sinh viên cần tìm đến những môi trường đào tạo uy tín, có mạng lưới liên kết chặt chẽ với doanh nghiệp. Học du lịch không thể chỉ qua sách vở. Nó phải được đo lường bằng số giờ cọ xát thực tế, những kỳ thực tập tại các doanh nghiệp lữ hành, nhà hàng hay khách sạn.
Theo ThS Trương Quang Trị – Phó phòng Công tác sinh viên Trường Đại học Nguyễn Tất Thành, để trở thành một nhân sự được nhận xét đáp ứng tốt yêu cầu của thị trường lao động du lịch đòi hỏi không chỉ giỏi kỹ năng chuyên môn mà còn phải giỏi các kỹ năng mềm như giao tiếp, nắm bắt tâm lý du khách và ngoại ngữ thông thạo. Đặc biệt, còn phải am hiểu về văn hóa nước nhà, văn hóa địa phương để có thể truyền tải thông tin chính xác và hấp dẫn đến du khách.
“Từ góc độ đó, tại Trường Đại học Nguyễn Tất Thành, chúng tôi đã xây dựng chương trình đào tạo du lịch bám sát yêu cầu thực tiễn của doanh nghiệp, cũng như tạo điều kiện cho các sinh viên tiếp cận môi trường làm việc thực tế. Từ đó, các sinh viên sẽ được rèn luyện, trau dồi các kỹ năng chuyên môn cũng như nâng cao năng lực giao tiếp ngoại ngữ ngay từ trong giai đoạn ngồi ghế giảng đường. Sau khi tốt nghiệp, các em hoàn toàn đủ tự tin và đủ năng lực làm việc trong môi trường đòi hỏi chất lượng cao”, ThS Trương Quang Trị chia sẻ.
Không có thành công nào trong ngành dịch vụ trải sẵn hoa hồng. Bức tranh nhân sự du lịch đang thiếu những nét vẽ sắc sảo, và cơ hội đang mở ra công bằng cho những ai thật sự có tầm nhìn và đủ bản lĩnh, quyết tâm theo đuổi đến tận cùng.